Erzurum‘da bir sahafta bulunan yapıtın 19. yüzyıla ilişkin değerli bir Nabi Divanı nüshası olduğu ortaya çıktı.

Erzurum‘un tarih ve kültür kokan sahaflarından birinde, yıllardır sessizce raflarda bekleyen bir kitap, yapılan incelemeler sonucunda Türk edebiyatı tarihinin değerli yapıtlarından biri olarak kimlik kazandı. Birinci bakışta sıradan bir Osmanlıca eser üzere görünen kitap, aslında 17. yüzyılın büyük şairlerinden Nabi’nin Divanı’na ilişkin ender taş baskı nüshalardan biri çıktı. Keşif, Vakanüvist Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Taner Özdemir’in dikkatli incelemeleriyle başladı. Eski harfli eserler üzerinde çalışmalarını sürdüren Özdemir, sahaf raflarında karşılaştığı kitabın birinci sayfalarını incelerken dikkat alımlı detaylarla karşılaştı. Sayfadaki başlıklar, beyitler ve baskı tertibi, yapıtın sıradan bir kitap olmadığını gösteriyordu.

Yapılan karşılaştırmalarda, yapıtta yer alan beyitlerin Nabi Divanı’nın açılışındaki meşhur Tevhid kısmına ilişkin olduğu belirlendi. Bilhassa “Gülşen-i tevhide kıl rüh u revan” ve “Evvel ü ahirdir o şehinşah-ı kadim” mısralarının, Nabi Divanı’nın bilinen yazma ve matbu nüshalarıyla birebir örtüştüğü görüldü. Bu tespit, yapıtın kimliğini katılaştıran en kıymetli kanıtlardan biri oldu. Yapıtın dikkat çeken istikametlerinden biri de sayfa sistemiydi. Ana metnin etrafında yer alan ve birinci bakışta not üzere görünen derkenar yazıları, aslında devrin taş baskı geleneğini yansıtan özgün bir mizanpaj örneğiydi. Osmanlı matbaacılığında sıkça kullanılan bu yol sayesinde tıpkı sayfada birden fazla metin okuyucuya sunulabiliyordu.

Uzman değerlendirmelerine nazaran eser, Hicri 1200’lerin sonu ile 1300’lerin başında, yani 19. yüzyılda basılmış bir taş baskı nüsha olma özelliği taşıyor. Bu durum, kitabı sadece edebi açıdan değil, Osmanlı yayıncılık ve matbaacılık tarihi açısından da pahalı kılıyor. Yüzyıllar boyunca ilim, irfan ve kültür merkezi olan Erzurum, böylelikle bir kere daha kıymetli bir kültürel keşfe mesken sahipliği yapmış oldu. Bir sahaf dükkanının sessiz raflarında gizli kalan eser, ortadan geçen uzun yılların akabinde yine gün yüzüne çıkarılarak araştırmacıların dikkatine sunuldu.

Taner Özdemir, böylesine değerli yapıtların kültürel hafızanın canlı şahitleri olduğunu belirterek, sahaflarda ve özel koleksiyonlarda hala keşfedilmeyi bekleyen birçok tarihi yapıtın bulunabileceğine dikkat çekti. Özdemir’e nazaran her eski kitap, sırf geçmişten kalan bir eşya değil; birebir vakitte kendi periyodunun niyet dünyasını, sanat anlayışını ve kültürel birikimini günümüze taşıyan bir vakit kapsülü niteliği taşıyor.

Erzurum’da ortaya çıkan bu asırlık Nabi Divanı, klasik Türk edebiyatının büyük ustalarından birinin sesini yine duyururken, sahaf raflarının bazen tarih kitaplarının yazamadığı kıssaları saklayabildiğini de bir kere daha gösteriyor. Yüzyıllardır sessizce bekleyen bu eser, bugün hem edebiyat araştırmacıları hem de kültür tarihine ilgi duyanlar için değerli bir keşif olarak bedellendiriliyor. – ERZURUM

Kaynak: Haberler.com